Featured

მიშელ ფუკო ძალაუფლებისა და ცოდნის ურთიერთმიმართების შესახებ

April 14, 2017
Perhaps, too, we should abandon a whole tradition that allows us to imagine that knowledge can exist only where the power relations are suspended and that knowledge can develop only outside its injunctions, its demands and its interests. Perhaps we should abandon the belief that power makes mad and that, by the same token  the renunciation of power is one of the conditions of knowledge. We should admit rather that power produces knowledge (and not simply by encouraging it by applying it because it is useful); that power and knowledge directly imply one another; that there is no power relation without the correlative constitution of a field of knowledge, nor any knowledge that does not presuppose and constitute at the same time power relations. These "power-knowledge relations" are to be analysed, therefore, not on the basis of a subject of knowledge who is or is not free in relation to the power system, but, on the contrary, the subject who knows, the objects to be known and the modalities of knowledge must be regarded as so many effects of these fundamental implications of power-knowledge and their historical transformations. In short, it is not the activity of the subject of knowledge that produces a corpus of knowledge, useful or resistant to power, but power-knowledge, the processes and struggles that traverse it and of which it is made up, that determines the forms and possible domains of knowledge.

Michel Foucault
Discipline and Punish: The birth of the prison. 

ბავშვებო, ვინ გიყვართ ყველაზე უფრო?

April 06, 2017
აქ მახსენდება ერთი შემთხვევა, მომხდარი ჩემს ბავშვობაში, როცა პირველად მომიყვანეს სკოლაში
ყველაფერი პირველი იყო: პირველი სექტემბერი, პირველი გაკვეთილი, პირველი მასწავლებელი, კლასის პირველი ამხანაგები
მზით გაჩახჩახებულ ოთახში მაგიდასთან იდგა ძაძებში ჩაცმული ახალგაზრდა ქალი. ეჭირა საკლასო ჟურნალი და მონოტონური ხმით კითხულობდა მოწაფეთა გვარებს. კითხვა დაამთავრა, ჟურნალი დადო და აგვათვალ-ჩაგვათვალიერა. იგი დუმდა... კლასიც სულგანაბული მისჩერებოდა, რას იტყოდა მასწავლებელი პირველად.
როგორც იქნა, მასწავლებელმა პირველი კითხვა დაგვისვა
- ბავშვებო, ვინ გიყვართ ყველაზე უფრო?
თითქოს ბომბი გასკდაო, ისე ამოვარდა ჩვენი გულებიდან სიხარულის ყიჟინა. კითხვა ადვილი იყო. პასუხის გაცემა ყველას შეგვეძლო. ყველას გვწვავდა თავგამოჩენის სურვილი
როგორც იქნა, მასწავლებელმა მიუშვირა თითი ერთ-ერთ ჩვენთაგანს. იგი წამოხტა და რიხიანად უპასუხა
- დედა!
- არ არის სწორი! - მკაცრად თქვა მასწავლებელმა, - დაჯექი
გაკვირვების ტალღამ გადაუარა კლასს, მაგრამ ენთუზიაზმი მაინც არ გამქრალა: თუ დედა არა, მაშასადამე, მამა უნდა გვიყვარდესო... და კლასი კვლავ ბობოქრობდა. მასწავლებელმა მეორე წამოაყენა. პასუხი ისევ რიხიანი იყო
- მამა! მასწავლებელს უკვე ნერვიულად უთრთოდა სახე.
- არ არის სწორი, არა! დაჯექი!
კლასში ენთუზიაზმი გაქრა. აშკარა დაბნეულობამ დაისადგურა. მხოლოდ გაბედულები არ ცხრებოდნენ და ისმოდა პასუხი
- ბებია!
- ბაბუა!
- და!
- ძმა
ძარღვებაშლილი მასწავლებელი ოთახში დარბოდა და ცივი ხმით ჰკიოდა: - არ არის სწორი! არ არის სწორი
კლასი დადუმდა, გაჩუმდა და გაიტრუნა. იოლი კითხვის პასუხი ურთულესი აღმოჩნდა. თავზარდაცემული ვცახცახებდით. მასწავლებელი კარგა ხანს ჩუმად მოგვჩერებოდა. მერე დაცინვით შემოგვხედა და ღვარძლიანი ხმით იკითხა
- როგორ, ბავშვებო, თქვენ ლენინი არ გიყვართ
ამის გაგონება იყო და მთელმა კლასმა დაუფიქრებლად ერთხმად ვიბღავლეთ
- გვიყვარს, გვიყვარს, გვიყვარს!

აკაკი ბაქრაძე, მწერლობის მოთვინიერება, თხზულებანი, ტომი III, ნეკერი, 2005

უმაღლესი განათლების გერმანულ მოდელზე გადასვლის იდეა

April 06, 2017
საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა, გიორგი კვირიკაშვილმა 2016 წლის 16 თებერვალს განაცხადა, რომ საქართველო უმაღლესი განათლების გერმანულ მოდელზე გადადის. მისი განცხადების თანახმად, ეს გულისხმობს ეკონომიკისთვის პრიორიტეტული მიმართულებების დაფინანსებას.

განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის მოადგილემ, გიორგი შარვაშიძემ გააგრძელა პრემიერ მინისტრის დაწყებული თემა. მან დაფინანსების ეკონომიკის პრიორიტეტების მიხედვით განსაზღვრის გარდა, პროფესიული განათლების ორმაგი სისტემის გერმანული მოდელის შემოღებაზე ისაუბრა.

ეს მოდელი გულისხმობს იმას, რომ პროფესიულ განათლებას ადამიანი იმავე სექტორში დასაქმების პარალელურად იღებს. სახელმწიფო დამსაქმებელს პროფესიულ პროგრამაში ჩართული ადამიანის ხელფასის ნაწილს უნაზღაურებს. ამით, პროფესიულ მიმართულების სტუდენტის დასაქმებისა და განათლების ხარისხის ამაღლების შანსები გერმანიაში იზრდება.

ამ განცხადებებს მოყვა დისკუსიები გერმანული უმაღლესი განათლების სისტემის უპირატესობების შესახებ. ერთ-ერთი მოსაზრებით გერმანიაში უმაღლეს განათლებაში ჩართულების მეტი რაოდენობაა, ვიდრე ვთქვათ ამერიკაში, რადგან გერმანიაში უმაღლესებში სწავლა უფასოა. სინამდვილეში ეს ასე არ არის. (იხ. მიმაგრებული სტატისტიკა)


ილუსტრაციის წყარო: OECD Education at a Glance 2015

როგორც ზედა ცხრილში შეგიძლიათ ნახოთ, გერმანიაში უმაღლესი დამთავრებული 25-34 და 55-64 წლის მოსახლეობის 30%-ს აქვს, ხოლო მაგ. აშშ-ში 40%-ზე მეტს. თუ გერმანიაში ნაკლები ადამიანი სწავლობს უმაღლესში, მაშინ რა შეიძლება ჩაითვალოს გერმანიის მიღწევად?

ზოგიერთი პერსპექტივიდან, დადებითია ის, რომ გერმანიაში უნივერსიტეტები ახლოსაა ერთმანეთთან ხარისხით. აშშ-ს უმაღლესებს შორის ძალიან დიდი დაშორებაა. ამერიკის უნივერსიტეტების ნაწილს აქვს მნიშვნელოვნად უფრო მეტი სამეცნიერო პროდუქცია, ვიდრე სხვებს და მათ შორის ვიდრე გერმანულ უნივერსიტეტებს. მნიშვნელოვნად განსხვავდება დასაქმების შანსები სხვადასხვა უნივერსიტეტდამთავრებულებს შორისაც. ეს კი საზოგადოების მოწყობის განსხვავებული მოდელებისა და უმაღლესების მიმართ დამოკიდებულების განსხვავების შედეგია.

გერმანელებისთვის მნიშვნელოვანია ის, რომ თუ უმაღლეს განათლებას იღებს ადამიანი, მაშინ ეს განათლება უნდა იყოს მეტნაკლებად თანაბრად ხარისხიანი. ეს გამორიცხავდა ე.წ. ელიტური უმაღლესების არსებობას, როგორიც არის მაგალითად ჰარვარდი აშშ-ში და კემბრიჯი და ოქსფორდი ბრიტანეთში.
თუმცა თანასწორობისა და ხელმისაწვდომობის საკითხი ასე მარტივად უმაღლესების თანაბარი ხარისხის მიწოდებით არ წყდება.

გერმანელების განათლების სისტემაში სულ ბოლო დრომდე პრობლემად ითვლება, რომ სკოლის დაწყებით საფეხურზევე ბავშვების მნიშვნელოვან ნაწილს ეუბნებიან, რომ მათი ადგილი უნივერსიტეტებში არ არის. უნივერსიტეტებში მოსახვედრად მნიშვნელოვანია, რომ დაამთავრო გიმნაზია. გიმნაზიაში მოხვედრა კი ძალიან ძნელია მასწავლებლების მხარდაჭერის გარეშე. მიუხედავად იმისა, რომ გიმნაზიის გვერდის ავლით არსებობს თეორიული შანსი უმაღლესებში მოხვედრის, ამ გზას ბევრი ვერ იყენებს. შესაბამისად, არსებობს საუნივერსიტეტო და არასაუნივერსიტეტო სასკოლო განათლების გზები, რომლებიც საკმაოდ ადრევე იყოფა. ეს კი სოციალური ნიშნით მნიშვნელოვნად ახარისხებს მოსწავლეებს.

გერმანული განათლების პოლიტიკა ორივე მიდგომას ცვლის. ერთი მხრივ ცდილობს, რომ ნაკლები შერჩევა ხდებოდეს სკოლებში. მეორე მხრივ ცდილობს გამოავლინოს საუკეთესო პოტენციალის მქონე უნივერსიტეტები და ისინი გააძლიეროს (იხ. ე.წ. ექსელენს კლასტერები). ამ თვალსაზრისით გერმანია ანგლო-საქსურ მოდელის მიმართულებით ვითარდება, სადაც შესაძლებელია იყოს ელიტარული უნივერსიტეტები მაღალი კომპეტენციების და წარმადობის პროფესურის კონცენტრაციით.

როდესაც უმაღლესი განათლების გერმანულ მართვის მოდელზე ვსაუბრობთ, არ უნდა დაგვავიწყდეს ისიც, რომ გერმანელები აფინანსებენ არა მხოლოდ ეკონომიკურად მომგებიან მიმართულებებს, არამედ ყველას. შესაბამისად უმაღლესში სწავლა უფასოა, როგორც მაგალითად ისტორიკოსებისთვის ისე ინჟინრებისთვის. შესაბამისად ჩვენთან დაფინანსების პრიორიტეტების ეკონომიკის მიხედვით განსაზღვრას გერმანიასთან ბევრი კავშირი არ აქვს.

ასევე მნიშვნელოვანია ისიც, რომ გერმანიაში არის უნივერსიტეტების სისტემაში ჩვენი კონტექსტისთვის სრულიად მიუღებელი მართვის ელემენტებიც. მაგალითად იქ პროფესურას და უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის წევრებს სახელმწიფო ქირაობს და არა უნივერსიტეტი. ეს გერმანიის პოლიტიკურ ვითარებაში არ ნიშნავს იმას, რომ პროფესურას ავტონომია არ აქვს. ჩვენს ვითარებაში კი პოლიტიკური მანიპულაციის საფრთხეები მნიშვნელოვნად უფრო დიდი იქნება.

გერმანიაში სახელმწიფო წყვეტს სახელმწიფო უნივერსიტეტებში ადგილების რაოდენობას მიმართულებების მიხედვით. ეს ჩვენს პირობებში ასევე პოლიტიკური ვაჭრობისა თუ შანტაჟის თემაც შეიძლება იყოს. გავიხსენოთ რას ამბობდა 2012 წელს უმრავლესობაში მოსული განათლების, კულტურისა და მეცნიერების საპარლამენტო კომიტეტის თავჯდომარე ვანო კიღურაძე. მისი აზრით უნივერსიტეტების პროფესურა პარტიული ნიშნითაა დანიშნული და მათი "გაწმენდა" მნიშვნელოვანი იქნებოდა.

ამის გათვალისწინებით სასარგებლოა, თუ გერმანიაში ვნახავთ რა მუშაობს და რა არა და შემდეგ დავფიქრდებით, თუ როგორი გვინდა ჩვენი სისტემა იყოს. განათლების სისტემის ცალკეული ელემენტების სესხება შედეგის მომტანი ვერ იქნება კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე. მაგალითად პროფესიული განათლების ე.წ. დუალური მოდელიც კი შეიძლება მუშაობდეს კარგად გერმანიაში, მაგრამ არ მუშაობდეს საქართველოში. ჩვენ არ ვიცით დამსაქმებლების რეაქცია ამ სისტემაზე, და ამავდროულად ვიცით, რომ საკმაოდ დაბალი პრესტიჟი აქვს პროფესიულ პროგრამებს. ამიტომ აზრი აქვს საკუთარის შექმნას, სხვისი გამოცდილების გააზრებით.

განათლება, როგორც სოციალური კონტროლის მექანიზმი

February 18, 2017


"თუ ადამიანის აზროვნებას გააკონტროლებ, აღარ მოგიწევს მის ქმედებებზე ღელვა. როდესაც განსაზღვრავ რა უნდა იფიქროს, აღარ შეიწუხებ თავს იმაზე ზრუნვით,  თუ რას გააკეთებს ის. თუ მიაღწევ, რომ ადამიანმა თავი მეორეხარისხოვნად იგრძნოს, არ დაგჭირდება მისი დაძალება, რომ მეორეხარისხოვნება აღიაროს, ამას თავადაც შეეცდება. თუ ადამიანს დაარწმუნებ, რომ ის სამართლიანადაა გარიყული, არ დაგჭირდება გასასვლელი კარისკენ გზა მიუთითო. ის თავისით გავა, თქმის გარეშე და თუ გასასვლელი კარი არ არსებობს, მისი ბუნება ასეთის არსებობას მოითხოვს."
 
Carter G. Woodson, The Mis-Education of the Negro, 1933

საქართველოს მოსწავლეების შედეგების დინამიკა საერთაშორისო შეფასებებში.

November 30, 2016

განათლება, როგორც ყიდვა-გაყიდვის ობიექტი

November 13, 2016
სამწუხაროა და საზოგადოებისთვის საზიანოც, როდესაც სოციალურ ურთიერთობის, როგორც წმინდა წყლის ეკონომიკური ინტერესის მართვას ცდილობენ.

მაგალითად დღეს ვკითხულობთ:

განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი სკოლების საჯარო რეიტინგების სისტემის შემოღებას გეგმავს, რომელიც არა გამოცდების შედეგებით, სერიტფიცირებული მასწავლებლების რაოდენობით, ან მოსწავლეთა ნიშნებით, არამედ მშობლებისა და მოსწავლეების შეფასებებით შედგება. თითოეული სკოლის, დირექტორის, ცალკეული პედაგოგების შეფასებებს ისინი საჯაროდ დაწერენ და სხვებსაც ექნებათ საშუალება ამა თუ იმ სკოლის ავკარგიანობის შესახებ უშუალოდ მისი „მომხმარებლისგან“ – მოსწავლისა და მშობლისგან შეიტყოს....

მაგალითად, გარკვეული დაფინანსებების წინაპირობა შეიძლება ის გახდეს, რომ კონკრეტულად ამ სკოლაზე რეიტინგი საჯარო იყოს. ანუ, მე მოგცემ შენ დამატებით ახალი თემის დაფინანსებას, ოღონდ იმ თემაში გამოხმაურებები საჯარო უნდა იყოს. როგორც „ამაზონზე“ ყველა პროდუქტზე მისი მომხმარებლის მოსაზრება წერია, დადებითიც და უარყოფითიც, ჩვენც ვფიქრობთ, რომ ასეთი სისტემა შევქმნათ,“ – აღნიშნა მან.
მასწავლებელ-მოსწავლის ურთიერთობა არ არის გამყიდველ-მყიდველის, მწარმოებელ-მომხმარებლის ურთიერთობა, ისევე როგორც მშობელი-შვილის, ან კოლეგებს, ან თანამოაზრეებს შორის ურთიერთობა არ არის ეკონომიკური ინტერესის მქონე, არამედ უპირატესად სოციალური ინტერაქციაა. 

ცოდნას მასწავლებელი კი არ აწარმოებს, არამედ იქმნება მოსწავლის მიერ, პედაგოგთან, სხვა მოსწავლეებთან და არსებულ ცოდნასთან ინტერაქციაში. მასწავლებელი კლიენტების შეკვეთილ ღირებულებებს კი არ ყიდის, თანაც ისეთს, როგორიც თითოეულ მათგანს მოეწონება, არამედ უწყობს ხელს, რომ ეს ღირებულებები მოსწავლეს ჩამოუყალიბდეს, მათ შორის ზოგჯერ კონკრეტული ოჯახის ღირებულებებთან კონკურენციაში.

არც სკოლა უნდა ყიდდეს რაიმეს და ცხადია, ბიზნესის მსგავსად სულაც არ უნდა იყოს მინიმალური დანახარჯებით, მაქსიმალურ ფინანსურ მოგებაზე ორიენტირებული. მოსწავლე და მშობელი, ისევე, როგორც ფართო საზოგადოება მასწავლებლის და სკოლის ადამინისტრაციის პარტნიორია, რომელთა შორის დემოკრატიულ ურთიერთობაშიც უნდა აღიზარდოს ინდივიდი და ახალი თაობაც.

რა აბსურდი შეიძლება მოყვეს ამგვარ დამოკიდებულებას, ეს იუმორისტული სკეჩი გვაჩვენებს. "კლიენტი", ანუ მშობელი ითხოვს სკოლის დირექტორისგან გამოცვალოს მისი შვილი, რადგან ის "პროდუქტით" უკმაყოფილოა.

კერძო რეპეტიტორობის სისტემის 10 მახასიათებელი

February 23, 2016
შესავალი: რაც უნდა კარგი საფეხბურთო სკოლა ჰქონდეთ გავლილი ფეხბურთელებს, ჩემპიონთა ლიგაში გასამარჯვებლად, მათ მწვრთნელი მაინც დაჭირდებათ. 

1. სანამ უმაღლესებში ადგილების დაკავება და დაფინანსების მოპოვება შეჯიბრის საფუძველზე იქნება, მანამდე იქნება რეპეტიტორთან სიარულის ინტერესიც, მიუხედავად იმისა, რა დონის განათლებას მისცემს სკოლა. 

 2. რაც ნაკლები და ერთფეროვანი კრიტერიუმებით, ინსტრუმენტებით (იხ. მხოლოდ გამოცდებით) ხდება შეჯიბრში გამარჯვებულის გამოვლენა, მით მეტია წარუმატებლობის რისკი მრავალფეროვანი გამოცდილების, ინტერესისა და საჭიროების მქონე აბიტურიენტებისთვის. 

 3. რაც უფრო მაღალია კონკურსი (ადგილების/დაფინანსების მოცულობის შეფარდება მსურველების რაოდენობასთან), მით მაღალია წარუმატებლობის რისკი. 

 4. რაც მეტია რისკი, რომ რეპეტიტორის გარეშე შეჯიბრში დამარცხდები, მით მეტი იქნება რეპეტიტორის აყვანის მოტივაცია. 

 5. რაც მეტად იქნება რეპეტიტორებზე დამოკიდებული უმაღლესში ჩარიცხვა, მით მეტად იქნება უმაღლესების ადგილები და დაფინანსება ხელმისაწვდომი მათთვის ვისთვისაც უფრო ხელმისაწვდომია რეპეტიტორი. 

 6. რაც მეტად იქნება უმაღლესი ხელმისაწვდომი მათთვის, ვისაც რეპეტიტორის დაქირავების მეტი შესაძლებლობა აქვს, მით ნაკლები იქნება შანსი, რომ ის ვინც ღარიბ ოჯახში დაიბადა, როდისმე სიღარიბიდან განათლების მიღების გავლით გამოვა. 

7. საგამოცდო შეჯიბრში გამარჯვებაზე ორიენტაცია ხელს უშლის ფართო განათლების (მაგ. სამოქალაქო ღირებულებების, შემოქმედებითი აზროვნების განვითარება) მიღებას სკოლაში. 

 8. საგამოცდო შეჯიბრზე ორიენტაცია იწვევს მშობლების კერძო რესურსის შვილების შეჯიბრში გამარჯვებაზე და არა განათლების მიცემაზე ხარჯვას. 

9. რაც მეტად იქნება მნიშვნელოვანი შეჯიბრი, მით ნაკლები იქნება სკოლის რეპუტაცია. სკოლის რეპუტაციის დამცირებაში დაინტერესებული ხშირად თავად სკოლის ის მასწავლებლები არიან, რომლებიც რეპეტიტორობენ. 

10. რაც ნაკლები იქნება სკოლის რეპუტაცია, მით ნაკლები იქნება სკოლაში სასწავლო პროცესის გაუმჯობესების შესაძლებლობა.
Simon Janashia. Powered by Blogger.