განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ოფიციალური რიტორიკაა, რომ ის ნერგავს აქტიურ სწავლების მიდგომებს, ეყრდნობა თანამედროვე ცოდნას სწავლების ორგანიზებაში, ცდილობს ადრეული ასაკის ბავშვებისთვის უფრო ბუნებრივი პირობები შექმნას სწავლისთვის. სრულიად საპირისპიროს ვხედავთ სამინისტროს ფეისბუკის გვერდზე სადაც ფოტოზე გამოსახული ბავშვები სხედან ისე, როგორც საბჭოთა დროს, როდესაც მათ გაკვეთილებზე ყველაფერს, მათ შორის ხელების მოძრაობასაც კი უკონტროლებდნენ .
ლატვიაში ვატარებ კვლევას განათლების პოლიტიკის შესახებ. ჩავატარე 22 ინტერვიუ. ვესაუბრე სკოლების დირექტორებს, არასამთავრობო ორგანიზაციების წევრებს, რამდენიმე ყოფილ მინისტრს, ეკონომისტებს, საზოგადოებრივი ურთიერთობების სპეციალისტებს, სოციოლოგებს, მასწავლებლების ტრენერებს, პროფესიული და დამსაქმებელთა კავშირების წევრებს.
ყველა ერთხმად ამბობს, რომ სქემა გასაუქმებელია. ამის არგუმენტები, რაც აქ დასახელდა არის:
- კატეგორიებად მასწავლებლების განაწილება არ ემთხვევა რეალურ სურათს. მაღალ კატეგორიას აქ ფლობენ ისინი, რომლებიც სულაც არ არიან საუკეთესო მასწავლებლები, არამედ ისინი, რომლებსაც ბევრი დროისა და ენერგიის დახარჯვა უნდათ ქაღალდებთან მუშაობაზე. სკოლებში საუკეთესო მასწავლებლები ხშირად მესამე კატეგორიაში არიან (ლატვიაში 5 კატეგორიაა)
- კატეგორიები არ მეტყველებს განათლების ხარისხზე. მოსწავლეები იმ სკოლებში, სადაც მაღალი კატეგორიის მასწავლებლების მაღალი კონცენტრაციაა სულაც არ აჩვენებენ უკეთეს შედეგებს გამოცდებზე.
- მაღალი კატეგორიის მასწავლებლებისგან ელიან, რომ ისინი მენტორობას გაუწევენ სხვებს, ჩაატარებენ კონსულტაციებს და ა.შ. ეს ნიშნავს, რომ ისინი მოწყდებიან თავიანთ ძირითად სამუშაოს, და ამ საათებს შედარებით უფრო დაბალი კატეგორიის მასწავლებლები დაიკავებენ. ეს კი განათლების ხარისხს არ უწყობს ხელს.
და ბოლოს, ყველაზე მნიშვნელოვანი: იმის გამო, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტი შეზღუდულ თანხას გულისხმობს, კატეგორიებად განაწილება შეუძლებელია კატეგორიების მიხედვით კვოტების დაწესების გარეშე. ეს ნიშნავს, რომ მაგ. მეხუთე კატეგორიაში შეიძლება იყოს მასწავლებლების მხოლოდ რაღაც განსაზღვრული რაოდენობა. ეს კი ნიშნავს, რომ კატეგორიაში მოხვედრა ხდება არა საკუთარი პროფესიონალიზმის დამტკიცებით, არამედ სხვასთან კონკურენციით. ეს ნიშნავს იმას, რომ მასწავლებლებს აწყობთ, რომ მათი კოლეგები იყვნენ წარუმატებლები, რადგან ეს მათ შანსებს უმატებთ, რომ ზედა კატეგორიაში გადავიდნენ. ასევე, მასწავლებლებს არ შეუძლიათ კატეგორიაში გადასვლა, თუ იმ კატეგორიაში ადგილები შევსებულია. ეს კი მათ მოტივაციაზე უარყოფითად მოქმედებს.
რატომ არ აუქმებენ ამ კატეგორიებს? პასუხი ყოველთვის ერთია: ვერ შევიმუშავეთ სისტემა, თუ როგორ უნდა გადანაწილდეს ფული, კატეგორიების გაუქმების შემდეგ. ყველას, გარდა დაბალი კატეგორიის მასწავლებლების, ეშინია, რომ ფულს დაკარგავს.
დეცენტრალიზაცია
ინსტიტუციური მოწყობა
საკამათო საკითხი
რამდენიმე მოსაზრება სასკოლო ასაკის დისკუსიასთან დაკავშირებით.
საჯარო დისკუსიებისას ვხვდებით რამდენიმე ტიპის პრობლემას:
- არასწორია, როდესაც ამბობენ, რომ კვლევებით დასტურდება, რომ ხუთი წლის ბავშვები საქართველოში (ან სხვაგანაც) არ არიან მზად სკოლაში სწავლისთვის, ხოლო ექვსი წლის ბავშვები კი მზად არიან. ეს მსჯელობა არასწორია რამდენიმე მიზეზის გამო:
- ვერცერთი კვლევა ვერ დაადასტურებს იმას, რომ არცერთი ბავშვი ხუთი წლის ასაკში არ არის სკოლისთვის მზად და ამავდროულად ყველა ექვსი წლის ბავშვი მზად არის. ნებისმიერი გამართული კვლევა ამბობს, რომ ხუთი წლის ბავშვები საშუალოდ იმაზე ცუდად არიან მზად სკოლისთვის, ვიდრე ექვსი წლის ბავშვები. თუ გავითვალისწინებთ იმას, რომ თითოეული ამ ასაკობრივი ჯგუფის წევრ ბავშვების რაოდენობა საქართველოში დაახლოებით 50,000-ია მაშინ, უნდა გავაცნობიეროთ, რომ ათასობით ხუთი წლის ბავშვი უკეთ არის მზად სკოლისთვის და ვიდრე ათასობით ექვსი წლის ბავშვი.
- მეორე, მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლოა საქართველოს სკოლების დიდი ნაწილი ერთმანეთს ჰგავს, არის სკოლები, რომლებიც უფრო თანამედროვეა მიდგომებში და უფრო მეტად ბავშვზე და არა დადგენილ სტანდარტებზე (მათ შორის ასაკობრივ სტანდარტებზე) ორიენტირებული. შესაბამისად არის სკოლები, რომლებიც უფრო მეტად არის მზად ხუთი წლის, და ასევე ექვსი წლის, ბავშვების მისაღებად ვიდრე სხვები. ამიტომ ისევე, როგორც ბავშვების შემთხვევაში, არ შეიძლება სკოლების მარტივად ერთმანეთთან ხარისხით გაიგივება.
- არასწორია, როდესაც სკოლებში სწავლის დაწყების ასაკის პრობლემა დაყვანილია მხოლოდ ბავშვის შესაძლებლობებისა და პრეტენზიული, ცუდი, "სადღაც რომ ეჩქარებათ ისეთი" მშობლების პრობლემებამდე. პრობლემა კომპლექსურია და მოითხოვს არა მხოლოდ ფსიქოლოგიური განვითარების, არამედ ასევე საზოგადოებაში არსებული კულტურული ნორმების, სოციალური პრობლემებისა და სახელმწიფო პოლიტიკის გათვალისწინებას.
- ვინ იგებს იმით, თუ სკოლაში შეყვანა ადრინდელ ასაკიდანვე იქნება შესაძლებელი? ამით იგებენ:
ა) ის მშობლები, რომლებისთვისაც ბავშვის აღზრდა ეკონომიკურ დანახარჯებს უკავშირდება. მაგალითად, ასეთი სერვისი მომგებიანია მარტოხელა დედისთვის, რომელსაც არ აქვს სხვა რაიმე სოციალურ სერვისზე ხელმისაწვდომობა (ბაღები საქართველოს პერიფერიებზე ცოტაა და რთულად ხელმისაწვდომი). იმის გამო, რომ მას ბავშვის მოვლა უწევს, მისთვის რთულია სამსახურის, თუნდაც ნახევარგანაკვეთიანის, შოვნა.
ბ) ის ბავშვები, რომლებიც შედარებით ღარიბ ოჯახებში იზრდებიან (და ესეთი ოჯახების დიდი ნაწილი სწორედ იქ ცხოვრობს, სადაც სკოლამდელი სერვისები შეზღუდულია) და რომლების განვითარებაზე ზრუნვაც ოჯახის პირობებში საუკეთესოდ არ ხდება. ასეთი ბავშვების განვითარება რაც ადრე დაიწყება მით უკეთესია.
გ) სკოლები, რომლებიც ცდილობენ მოიზიდონ მოსწავლეები ხარისხისა და კურიკულუმის მრავალფეროვნების გაზრდის საფუძველზე. კერძო სკოლების ნაწილი ცდილობს, რაც შეიძლება მეტ ბავშვის მშობელს შესთავაზოს საკუთარი სერვისი, იმისთვის რომ მაქსიმალურად მდგრადი და მომგებიანი გახადოს მისი შემოსავლები. ამის გამო, ეს სკოლები მზად არიან შესთავაზონ მშობლებს უკეთესი პირობები სწავლისა და განვითარებისთვის
დ) მოიგებენ ბავშვები, რომლებიც მართლაც მზად არიან ემოციურად, ინტელექტუალურად, ფიზიკურად და ა.შ. იმისთვის რომ განვითარება იმაზე უფრო კომპლექსურ გარემოში გააგრძელონ, ვიდრე ეს სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში ან სხვაგან არის მათთვის ხელმისავდომი. - ვინ წააგებს ასაკის დაწევით? წააგებენ: ა) ბავშვები, ვინც არ არის მზად სასკოლო ასაკისთვის; ბ) სახელმწიფო, რომელსაც მოუწევს უპასუხოს ადრეული ასაკის მოთხოვნებს და დაიწყოს სკოლების ადაპტირება, მასწავლებლების კვალიფიკაციის ამაღლება და სხვ.
ამ პრობლემების გათვალისწინებით, როგორი იქნებოდა ახლანდელზე (და შემოთავაზებულ ასაკის დაწევაზე) უკეთესი სისტემა? უკეთესი იქნება თუ სახელმწიფო შემოიღებს დიფერენცირებულ მიდგომებს როგორც სკოლების, ისე მოსწავლეების მიმართ.
- შემოღებულ უნდა იქნას აკრედიტაციის მექანიზმი, რომელიც განსაზღვრავს, რომელი სკოლა არის მზად მიიღოს ადრეული ასაკის ბავშვები. ამ სისტემით შეიძლება დადგინდეს, სად არის შესაბამისი ინფრასტრუქტურა, სად არიან მასწავლებლები და სად გამოიყენება. სათანადო სასწავლო მიდგომები იმისთვის რომ 5 ან თუნდაც 4 წლის ბავშვების მიღება მოხდეს.
- უნდა განისაზღვროს კრიტერიუმები, რომლის მიხედვითაც უნდა დადგინდეს თუ ვინ არის მზად სკოლისთვის. ეს კრიტერიუმები შეიძლება იყოს ბავშვის ემოციური, ფიზიკური, ინტელექტუალური განვითარება. კრიტერიუმების დასადასტურებლად აუცილებელია გამოყენებულ იქნას არა მხოლოდ ბავშვის პირდაპირი შეფასება, არამედ მისი განვითარებისთვის მანამდე არსებული პირობების შეფასებაც. ასაკი სკოლისთვის მზადყოფნის მხოლოდ ერთი და არა ერთადერთი კრიტერიუმი უნდა იყოს.
- სკოლებს უნდა მიეცეთ თავისუფლება, რომ პირველი რამდენიმე კლასის, ან თუნდაც მოსამზადებელი ჯგუფის ფარგლებში ჰქონდეთ მოქნილი სასწავლო გეგმა, რომლის გათვალისწინებითაც შესაძლოა მრავალფეროვნად განისაზღვრებოდეს სკოლებში წერისა და კითხვის, მათემატიკის შესწავლის განრიგები, თანმიმდევრობა, მეთოდები და სხვ. ასევე უნდა იყოს შესაძლებელი დღის განრიგების მეტად ინდივიდუალიზება სკოლების მიხედვით.
ამ ყველაფრის საფუძველზე ერთი მხრივ შესაძლებელი გახდება, რომ დაკმაყოფილდეს მშობლების საჭიროებები, მეორე მხრივ გათვალისწინებულ იქნას ბავშვის განვითარების თავისებურებები და მესამე მხრივ ხელი შეეწყოს სისტემის განვითარებას, რომელიც უფრო მეტად ინკლუზიური იქნება და ბავშვზე ორიენტირებული, ვიდრე ხელოვნური გარემოსთვის შემუშავებული ასევე ხელოვნური სტანდარტების შესაბამისი.
19 თებერვალს, საქართველოს მთავრობამ "მასწავლებლების პროფესიული განვითარებისა და კარიერული წინსვლის სქემა" დაამტკიცა. მიმაგრებულ ფოტოზე ნახავთ სტატუსის შენარჩუნების, ან სტატუსიდან სტატუსზე გადასასვლელ მოთხოვნებს, რომელიც საჯარო სკოლის მასწავლებელმა უნდა დააკმაყოფილოს იმისთვის, რომ დარჩეს სისტემაში და/ან "განვითარდეს", როგორც ამას სახელმწიფო უწოდებს. "ალტერნატიული შედეგის" გრაფაში აღწერილია ის, თუ რა ელის მასწავლებელს თუ ის კონკრეტულ სტატუსის შენარჩუნების, ან მოპოვების მიზანს ვერ დააკმაყოფილებს.
დამატებით შეგიძლიათ ამ ცხრილის გადმოწერა ამ ბმულიდან
გამოქვეყნდა ჟურნალ მასწავლებელში (http://mastsavlebeli.ge/)
მუხლი პირველი: რა არის განათლება
მე მჯერა, რომ ნებისმიერი სახის განათლება სათავეს ადამიანთა მოდგმის საზოგადოებრივ ცნობიერებაში ინდივიდის ჩართულობიდან იღებს. ეს პროცესი, გაუცნობიერებლად, თითქმის დაბადების მომენტიდან იწყება და თანდათანობით გამოკვეთს ინდივიდის ძალებს, ჟღინთავს მის ცნობიერებას, აყალიბებს ჩვევებს, ავარჯიშებს იდეებს და აღძრავს მასში გრძნობებსა და ემოციებს. ამ არაცნობიერი განათლების მეშვეობით ადამიანი, თანდათანობით, კაცობრიობის მიერ თანაცხოვრების განმავლობაში დაგროვებული ინტელექტუალური და მორალური რესურსის თანამოზიარე ხდება. მას მემკვიდრეობით ცივილიზაციის საუნჯე ერგება. მსოფლიოში ყველაზე ფორმალური და ტექნიკური ხასიათის განათლებაც კი, ამ ზოგად პროცესს უსაფრთხოდ ვერ გაემიჯნება; ასეთ განათლებას ამ პროცესის მხოლოდ ორგანიზება ან გარკვეული მიმართულებით წარმართვა შეუძლია.მე მჯერა, რომ ჭეშმარიტი განათლება ბავშვის ძალების იმ სოციალურ ვითარებათა მოთხოვნების მიერ სტიმულირებისგან მოდის, რომლებშიც იგი არსებობს. ეს მოთხოვნები წარმართავენ ბავშვს მოქმედებდეს, როგორც ერთობის წევრი, თავისი ქცევისა და შეგრძნების თავდაპირველ შეზღუდულობას გასცდეს და საკუთარ თავს იმ ჯგუფის კეთილდღეობის გადმოსახედიდან განიხილავდეს, რომელსაც თავად მიეკუთვნება. თავის ქმედებებზე სხვისი პასუხების მიხედვით ბავშვი თითოეული ამ ქმედების მნიშვნელობას სოციალური საზომით იაზრებს. ქმედების ღირებულება ისევ ამ ქმედებაზე აირეკლება. მაგალითად, იმის მიხედვით, თუ რით პასუხობენ ბავშვის ინსტინქტურ ტიტინს, ის აცნობიერებს ამ ტიტინის მნიშვნელობას; ეს ბავშვური ხმები თანდათან ჩამოყალიბებულ ენად გარდაიქმნება და ბავშვიც მასში თავმოყრილი იდეებისა და ემოციების საუნჯეს ეზიარება.
მე მჯერა, რომ ამ საგანმანათლებლო პროცესს ორი მხარე აქვს - ფსიქოლოგიური და სოციოლოგიური; და არცერთი არ შეიძლება დაექვემდებაროს მეორეს ან უგულებელყოფილ იქნას თანამდევი ბოროტი შედეგების გარეშე. ამ ორი მხარიდან ფსიქოლოგიური საფუძველს წარმოადგენს. ბავშვის პირადი ინსტინქტები და შესაძლებლობები ძირითადი მასალაა, რომელიც მისი შემდგომი განათლებისთვის ნიადგს ამზადებს. თუ მასწავლებლის მიერ გაწეული ძალისხმევა არ უკავშირდება ბავშვის მიერ დამოუკიდებლად, საკუთარი ინიციატივით განხორციელებულ აქტივობებს, განათლება გარეგან ზეწოლამდე დადის. ამ პროცესს მართლაც შეუძლია გარკვეული გარეგანი შედეგების მოცემა, თუმცა მას საგანმანათლებლოს ვერ ვუწოდებთ. მაშასადამე, ინდივიდის ფსიქოლოგიური თავისებურებების და ქცევის გააზრების გარეშე, საგანმანათლებლო პროცესი შემთხვევითი და თვითნებური იქნება. თუ ბედად ეს პროცესი ბავშვის აქტივობას დაემთხვევა, ამან შესაძლოა განვითარებისთვის საჭირო გარკვეული ბერკეტები მოგვცეს; წინააღმდეგ შემთხვევაში, ბავშვური ბუნების შინაგან უთანხმოებას, რღვევას ან განვითარების შეჩერებას მივიღებთ.
Subscribe to:
Posts
(
Atom
)
